Kültürel Deprem: Antigone’den Günümüze
Kültür, yapıp ettiğimiz her şeyin toplamı olarak ifade edilebilir. Yapıp edilen şeylerin rutinliğinin yarattığı temel, başka şeylerin yapılmaya başlanmasıyla değişmeye başlar. Her akşam kitap okuyorsanız, akşamları kitap okumak sizin kültürünüz olmuştur. Bu anlamda kültür bir yerlerden bakıldığında bir alışkanlığı, gelenekselleşmeyi de barındırır.
Akşamları kitap okumaktan televizyon izlemeye evrilen (doğal olarak dönüşen) her zaman kitap okuma kültürünün yavaş yavaş terki, televizyon izleme kültürünün ise inşâsı anlamına gelir.
Toplumlar, tıpkı kişiler gibi, çok fazla kişiden oluşsalar da çeşitli rutinler oluşturmuştur. O toplumun içine, başka toplumların karışması rutinleri bozucu, yeni rutinler oluşturucu sonuçlar doğurur. Ülkemizdeki mülteci sorununa bu açıdan baktığımızda kültürümüzün başka bir kültüre evrildiğini görebiliriz. Özetle, üzüm üzüme baka baka kararmıştır diyebiliriz.
Kaderin Kehaneti, başlıklı makalemde konu edindiğim Kral Oudipus’un kızı ve ne yazık ki aynı zamanda anne tarafından kardeşi olan “Antigone” hikayesinde de yapıp edilen şeylere, kültüre olan karşı çıkışın sonuçları acı şekilde tarif edilir.
Topluma hâkim olan dini esasların, yeni kral Kreon tarafından verilen buyrukla alaşağı edilmesine direnen Antigone, kültürüne yapılan tecavüze karşı yaptığı tek kişilik başkaldırının sonunda yanına topladığı tüm desteğe rağmen ölümle cezalandırılır. İlk başta krala olan direnci sorgulanan Antigone, oyunun sonunda hatasını anlayan Kreon’a rağmen ölümün yolunu tutar.
Sophokles, Antigone adlı eseriyle bizi inanılmaz tutarlı bir seviyeye çıkarırken bir anlamda çelişkinin içine de hapseder. Oyun boyunca Antigone mu haklı yoksa Kreon mu tartışmasında dönüp dolaşırız; ancak bugünün dünyasında net olan şey, kültüre olan bu denli büyük saldırılarının sonuçlarının eserdeki gibi felaketler olacağıdır.
Bugün Türkiye, kral olmasa da kral edasıyla yaşayan devlet başkanının verdiği kararla, mülteci akınıyla uğraşır durumda. Yukarıda bahsettim, bu akın kültürümüzü zedeler niteliğe ulaşmış durumda.
(Ülkemizde) İleri gelenler, Antigone oyununda yer alan Kahin Teiresias gibi kralı uyarsa da kral bildiğini okumaya kararlı davranıyor. Bu kararlılık kahinin belirttiğine benzer bir felaketi ülkemizin kucağına bırakmış durumda. Mülteci sorunu, ülkemizin beka sorununa dönüşmek üzere.
Antigone’nin nişanlısı, Kreon’un oğlu Haimon’un babası ile konuşurken söylediği efsane sözle, bir uyarı niteliğinde yazıyı bitirelim: Hiçbir ülke hiç kimsenin malı değildir.
Takdir Sizin, Atatürk Hepimiz!
Hatib Minber
Sitemde yayınlanan içeriklerden ilk siz haberdar olun. Ücretsiz olarak bildirim almak için e-posta adresinizi girin. Aboneliği tamamlamak için lütfen e-postanıza gönderdiğim, iletiyi onaylayın.
