Mahkeme Odalarında Siyaset Tasarımı

Yazıyı Sesli Oku

Byung-Chul Han, o sarsıcı tespitiyle zihnimizin çeperlerini zorlarken ne kadar haklıydı: “İyi bir hayat yaşama kaygısı, gitgide hayatta kalma kaygısına dönüşüyor.” Bizler bu topraklarda uzun süredir sadece biyolojik ya da ekonomik olarak hayatta kalma mücadelesi verdiğimizi sanıyorduk. Oysa yanılmışız. Bugün, kurumsal irademizin, seçme ve seçilme iddiamızın, kısacası kolektif aklımızın da bir hayatta kalma ya da daha doğru bir ifadeyle “hukuken var kalma” savaşına zorlandığına şahitlik ediyoruz.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi’nin sivil bir hukuk odasından çıkardığı o iki kelime —“mutlak butlan”— bir siyasi partinin kurultayını iptal etmenin çok ötesinde bir anlam taşıyor. Bu karar, sosyolojik olarak zamanı geriye sarma, toplumsal hafızayı tek bir kalem darbesiyle silme fantezisidir. 2,5 yıl boyunca görev yapmış, meydanları adımlamış, yerel seçimlerden birinci parti olarak çıkmış bir iradeye “Sen aslında hiç doğmadın, doğduğun gün öldün” deniliyor. Bu, rasyonel bir siyaset aklının üretebileceği bir sonuç değil; bu, toplumun bütününe dayatılmak istenen bir Toplumsal Şizofreni provasıdır.

Bauman ve Donskis’in Ahlaki Körlük eserinde dikkat çektiği gibi: “Düşüncelerin değil, kısa konuşmaların çağında yaşıyoruz.” Adliye koridorlarında yankılanan teknik Latince terimlerin, toplumun derinlerinde biriken öfkeyi, umudu ve sandık iradesini nasıl bir “körlükle” örttüğünü izliyoruz.

Otoriter İvmelenmecilik ve Uysal Muhalefet Laboratuvarı

Siyaset felsefesi sahnesine daha önce yerleştirmeye çalıştığım Otoriter İvmelenmecilik kavramı tam da bu noktada tıkır tıkır işliyor. Statüko, kendi bekasını korumak için toplumsal süreçleri olağan akışına bırakmıyor; aksine, hukuki mekanizmaları birer ivme aparatı gibi kullanarak krizi hızlandırıyor, yoğunlaştırıyor ve kendi istediği doğrultuda şekillendiriyor. Doğrudan parti kapatmak, siyasi yasaklar getirmek artık demode birer yöntem.

Yeni dünya düzeninin ve yerli mühendisliğin keşfettiği formül çok daha rafine: Partiyi kapatma, partiyi içeriden kilitle! Onu kendi geçmişiyle, eski tüzüğüyle, eski klikleriyle bitmeyen bir iç savaşa mahkum et. Öyle bir kurumsal labirent inşa et ki, muhalefet toplumsal talepleri meydanlara taşımak yerine, mahkeme kalemlerinde evrak takibi yapmaktan kafasını kaldıramasın. Statüko, karşısında yıkıcı bir toplumsal dalga istemiyor; o, sadece kendi çizdiği sınırların içinde oynaşan, uysallaştırılmış ve yargısal prangalarla hareket kabiliyeti elinden alınmış bir muhalefet laboratuvarı kurmak istiyor.

Küresel Paternler: Aynadaki Yabancılar

Dönüp dünyaya baktığımızda, kendimizi bir Kafka romanının labirentinde yalnız sanırken aslında uzak coğrafyalardaki kader ortaklarımızla aynı aynaya baktığımızı fark ediyoruz. Sivil mahkemelerin “üye haklarını koruma” maskesi altında ana muhalefet gövdesini nasıl felç ettiğinin prototipleri, hibrit rejimlerin tarih defterinde çoktan yazılmış.

Zimbabwe: Kurumsal Zamanı Geriye Sarma Formülü (2020)

Ülkenin güçlü muhalefet hareketi MDC, liderlerinin ölümünün ardından genç ve dinamik Nelson Chamisa’yı seçerek büyük bir toplumsal rüzgar yakalamıştı. Rejim, Chamisa’yı sandıkta bükemeyeceğini anlayınca yargıyı sahneye sürdü. Yüksek Mahkeme, Chamisa’nın seçildiği kongre sürecini “doğuştan sakat” ilan etti ve kurumsal zamanı tam iki yıl geriye sardı. Partiyi eski tüzüğe ve eski başkan yardımcılarına devretti. Sonuç? Muhalefet kendi amblemini kullanamaz hale geldi, bölündü ve kendi içiyle savaşırken iktidarın diktiği yeni gömleğe razı olmak zorunda kaldı.

Venezuela: “Hukuki Kayyum” Ekseninde Muhalefet Tasarımı (2020)

Maduro rejimi, ülkenin en köklü muhalefet partilerinden Acción Democrática’yı doğrudan yasaklamadı. Çok daha “zarif” bir yol buldu. Yüksek Mahkeme, parti içi delegelerin haklarının çiğnendiği gerekçesiyle yönetimi görevden aldı. Partinin ismini, binasını ve mührünü, partiden ihraç edilmiş ama iktidarla uzlaşmaya dünden razı eski kliklere teslim etti. Topluma şu mesaj verildi: Muhalefet yapabilirsiniz, ama sadece bizim izin verdiğimiz figürlerle ve bizim belirlediğimiz sınırlar içinde.

Bir Hipnik Seğirme mi, Yoksa Derin Bir Letarji mi?

Yazılarımda sıkça değindiğim, hani o uykunun en derin yerinde insanın düşme hissiyle irkilip uyanmasına neden olan o biyolojik ritim vardır ya: Hipnik Seğirme. Toplumlar da bazen böyle derin uykulardan, üzerlerine çöken o ölümcül uyuşukluktan (letarji) ancak böylesi sarsıcı, adaleti kökünden sarsan ani şoklarla sıçrayarak uyanırlar.

CHP’ye dayatılan bu “mutlak butlan” cenderesi, aslında tüm toplumsal muhalefetin bilincine indirilmiş bir şok dalgasıdır. Siyasetin rotasını delege iradesi, meydanların coşkusu ve sandık sonuçları değil de mahkeme oda tescilleri belirlemeye başladığında, sivil alan tamamen buharlaşır. Karşımızdaki tablo, hukuki bir ihtilafın çok ötesinde, toplumun kendi geleceğine karar verme yetkisinin sivil bürokrasi eliyle müsadere edilmesidir.

Şimdi soru ortada duruyor: Bu sarsıcı yargı hamlesi, toplumsal irade için uykudan önceki son çıkışı gösteren bir hipnik seğirme mi olacak, yoksa bizi büsbütün sessizliğe gömecek derin bir karanlığın başlangıcı mı? Sandığın iradesini mahkeme ilamlarına sığdırmaya çalışanlara en net cevabı, yine o iradenin kendi haysiyetine ve seçimine ne ölçüde barbarca sahip çıkacağı verecektir. Hukukun labirentleri ne kadar derin olursa olsun, tarihin düzlüğü her zaman daha geniştir.

Takdir Sizin, Atatürk Hepimizin!

Hatib Minber