Gerçekliğin Cenaze Töreni: Hoş Geldin Şizofreni

Yazıyı Sesli Oku

Toplumsal Şizofreni, bir toplumun gerçekle bağının kopması olarak ifade ediliyor. Toplumsal Şizofreni Kuramı ise toplumun bütününe yayılan bir “çift düşünce” halini ve bireylerin aynı anda birbirine tamamen zıt iki gerçekliğe inanmak zorunda kalmasını inceliyor.

Türkiye ve dünyanın birçok ülkesi, belki de tamamı toplumsal şizofreniye yakalanmış görünüyor. Toplumsal Şizofreni Kuramı, aşağıdaki belirtilerle açığa çıkıyor. Bunu üç madde halinde belirtmek mümkün:

1- Duygusal Küntlük (kayıtsızlık): Toplumun acılarına, adaletsizliklere ve tersi yönde sevinçlerine karşı kitlesel bir kayıtsızlığı ifade ediyor.

2- Mantık Dışı Tepkiler: Olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kuramamak, mantığın dışında hareket etmek olarak anlamlandırılıyor.

3- İç ve Dış Düşman İllüzyonu: Toplumun gerilimini yansıtmak için kullanabileceği hayali tehditler yaratması şeklinde ifade ediliyor.

Çok daha derinlemesine bir analiz ve temellendirme için, Gilles Deleuze ve Félix Guattari’nin Kapitalizm ve Şizofreni adlı iki ciltlik eserini incelemek gerektiğini belirtmeliyim. Benim bu yazıdaki amacım ise yukarıdaki “sınırlı” bilgiler ile nasıl bir toplumsal şizofreni içerisinde yaşadığımızı göstermek.

Toplum içerisinde yer alan bireyin bir çift düşünce halinde zıt iki veya daha fazla gerçekliğe ve belki de gerçek olmayana inanması onun sınırlarını yerle bir eder. Bu yerle bir olma, bilgi akışının fazlalığından ve fazla olup doğruluğunun anlaşılamamasından ve de en temelinde temelsizlikten kaynaklanır.

Yukarıda, dijital çağın yarattığı o bitmek bilmeyen veri gürültüsünden bahsetmeye çalıştım. Gerçekten de izlediğimiz veya okuduğumuz onca şeyin içerisinde zıtlıklara maruz kalıyoruz. İzlediğimiz şey her ne ise ona olumlu tepki gösterebiliyorken benzer bir şeyi izlediğimizde bir anda olumsuz bir tepki verebiliyoruz.

Örneğin ideolojisini beğenmediğimiz bir siyasetçinin bir videosu, beyanatı veya bunlara benzer bir sunumuna doğal olarak olumsuz bir tepki veriyorken; yine aynı siyasetçinin başka bir sunumuna alkışla karşılık verebiliyoruz.

Özetle, birisinin bir kişiye terörist başı ve sonrasında yine o kişiye kurucu önder demesinin alkışlandığı bir ruh halini anlatmaya çalışıyorum. Bu ruh hali kişinin daha önce koyduğu sınırları paramparça edip yeni bir sınır çizer. Terörist başı ile gelen sınır, kurucu önder sözünün alkışlanmasıyla artık başka bir sınıra dönüşmüştür.

Toplumsal Şizofreni Kuramının özü de burayı anlatır. Artık olaylar silsilesi farklı gerçeklere bireyi taşımış ve gerçeklikle bağ kopmaya başlamıştır. Bu kopuş söylenenlerin kabulü ve tersi görüşünde tamamen reddi ile duygusal bir kayıtsızlık halini getirecektir. Bu hâl neden sonuç ilişkisinden sapma ve bu kayıtsızlık ve sapma halinden uzaklaşanları da düşman görme illüzyonu ile toplumsal şizofreniyi tetikleyecektir.

Kayıtsızlık iki farklı görüş arasında belirginleşir. Alkışlayan hep alkışladığı için alkış dışında kayıtsızlaşır, eleştiren de eleştirmek dışında kayıtsız kalır. Sonunda ikisi de umursamaz kümesinde düşman illüzyonu ile kesişir. Toplumsal düşmanlaşma ve öteki sendromu da burada başlar.

Kuramın özü olarak giriş yaptığım konuyu devam ettireyim. Arzu Akışları diye ifade edilen ve arzuların sürekli değişmesi sürecini anlatan süreç, toplumdaki bireyin sabah çevreci, öğlen milliyetçi, akşam küreselci olmasını sağlar. Dijitalin sunduğu bildirimler kişiyi izlediği her şeyde zıtlık içerse de bir şey bulma sürecine sokar. Bu gerçeklik zeminini yok ederek anlamın parçalanmasına neden olur ve sınırları yok eder. Hislerin yerini hissettirmeler alır ve öfke, coşku veya korku dalgaları yaratılır. Bu dalgalar geçtiğinde de sınırınızın çok dışında oluşturduğunuz başka bir sınırda koca bir boşluk (kayıtsızlık) kendisini belli eder.

Sınırların yıkılması yeni sınırların oluşması aslında bir sınır sonu olmama halini dayatır. Bu sınırsızlık da gerçekliğin ve anlamın yıkılmasıyla savruk bir toplum yaratır. Toplum artık eskisi gibi değildir ve ne yazık ki yeninin de içerisinde barınması mümkün görünmemektedir. Sonuç: Hoş geldin Şizofreni!

Takdir Sizin, Atatürk Hepimizin!

Hatib Minber