Aynılaşma ve Tüketim: Modern Toplumun Cehennemi

Yazıyı Sesli Oku

Bir iş yerinde mesai harcayanlar bilir ki, iş yerindeki varlığınız üretim kapasitenizle doğru orantılıdır. Ürettiğiniz kadar varsınızdır; ama gözümüzü iş yerinden topluma çevirdiğimizde ise tam tersi bir durumla, üretimle değil tüketimle karşılaşırız. Özetle, bugünün toplumunda tükettiğiniz kadar var gibi görünüyorsunuz.

Toplumda var olma çabasının içinde olanlar, tükettikleriyle anılmayı tercih ediyorlar. Bunu da apaçık sergilemekten çekinmiyorlar. Dolayısıyla bir tüketim toplumunda olduğu kadar, bir şeffaflık toplumunda da yaşıyoruz. Varlığımızı kanıtlama çabasında, kendimizi o kadar şeffaf hale getirip gösterişe buluyoruz ki ardından da kendimizi bile tüketecek seviyeye gelip ortadan kayboluyoruz. Yokluğumuzu var etme çabasında, varlığımızla yok oluyoruz. Byung-Chul Han’ın, Şeffaflık Toplum adlı eserinin kapağını yazının sonuna ekliyorum. Anlatmak istediğimi görselleştirecek.

En özel anlarımızı sosyal medya hesaplarından genelleştirirken, sosyal medyanın içinde hapsolup özgürleştiğimizi sanıyoruz. Bize özel olanın terki, özel sandığımız şeyin başkalarının önüne serilip tüketilmesi şeklinde gerçekleşiyor.

Herkesin özeli kendisine hikayesi, onun yediğini yemek, onun giyindiğini giyinmek gibi bir aynılaşmayı da beraberinde getiriyor. Bizim özel hikayemizde yer alan şeyin genelleştirilerek başkasının özel hikayesi olması ve sonrasında da onun özel hikayesinin de genelleşmesi kısır döngüsünü yaratıyoruz.

Özellerin genelleşmesi ve nesnelerin (son zamanlarda Dubai Çikolatası gibi) etrafımızı sarıp özel anlarımızda yer alarak tüketim çılgınlığı yaratması bir aynılığı da beraberinde getiriyor. Byung Chul-Han’dan esinlenerek bu aynının cehenneminde hepimiz özgürce çikolatanın tadına varan tüketim esaretini yaşıyoruz.

Aynı şeyleri yapan insanların birbirini takip ettikleri hayat formları, sosyal medya hesapları özgür sandığımız dünyamızda bizi tek kanallı televizyona mahkum eder. Aynı şeyi yediğiniz, aynı şeyi tattığınız, aynı haberi okuduğunuz özetle aynı şeyi tükettiğiniz her yer artık bir cehenneme dönüşmüş vaziyettedir. Tüketim burada bir eylemden çıkarak bir yaşam biçimine dönüşmüştür.

Bugünün toplumunun sözde özgür bireyi cebinde veya banka hesabında olan parayı tüketerek, tüketim toplumunda yer almanın, var olmanın yollarını arıyor. Bunu sistem, bu sistemden kaçan herkese öyle veya böyle dayatıyor. Merak güdüsü ile birleşen tüketim çılgınlığı, benzer olan ama daha pahalı sunulan telefonun bir üst modelini almak için kasada son buluyor. Herkesin cebinde benzer, aynı telefonun olması farklı telefonlara olan bakışı da belli bir noktada küçümsetiyor.

Aynılaşmak denilen şey aslında farklılaşmaktan uzaklaşmaktır. Bu, Ötekinin sonudur, ötekinin kovulmasıdır. İşin siyasi tarafına aslında özgürlük gibi kelimeler kullanarak girdik. Biraz daha yol alacak olursak Demokrasi rejimi, özüne indiğinizde farklılıklara vurgu yapar. Farklılıklara yaşam şansı verir. Tüketim toplumunun dayattığı bu aynılaşma, demokrasinin de bir anlamda terkidir. Anti-demokratik rejimler, bu aynılaşmayı destekler. Bunun için de tüketim toplumunu dayatır.

İhtiyacımız olanı almak yerine, toplumun tüketme ihtiyacı olan şeye yönelmemiz bizim özgürlüğümüzün de darbeye uğraması değil midir? Markaların devleşmesinin sebebi bazen kalitelerinden çok toplumsal ilgi ile de alakalıdır. Ucuz olana değil, yoğun olana ilgi gösterilmesi, bu ilgiliyi karşılamak için gerekli finansmanın bulunma serüveni tüketim toplumunun üyesi olan bireyin borçlanmasını da beraberinde getirir. İşte bu da özgürlüğe bir darbe değil midir?

Son olarak aynılaşma içerisinde bulunanlar, aynı olmayanlara karşı bir yabancılaşmanın içerisinde yer almazlar mı? Bugün elma logolu telefonu kullananlar, elma logolu telefonu kullanmayanlara karşı ilginç bir tavır içinde değiller mi sanıyorsunuz? Bu elma logolu telefonu kullanmayanların da kullananlara karşı farklı bakış açıları olduğunu bize göstermez mi? Bu farklı bakış açısını da demokrasi rejimindeki farklılıkla özdeşleştiriyorsak işte o zaman vay halimize. (Yabancılaşma ile alakalı bir klibi de yazının sonuna ekliyorum)

Özetle, tüketim toplumu aynının cehennemini yaratırken, bu aynılaşma farklılığın yarattığı devinimi ortadan kaldırır. Unutmayın, Kurtuluş Savaşı esnasında, manda ve himayeciler olmasa Atatürk bu kadar başarılı olamazdı. Farklılıklar toplumu bir araya getiren önemli unsurlardır. Bu bir araya geliş içerisinde farklı görüşlerin yer alması da aynının cehennemini cennete çevirir.

Takdir Sizin, Atatürk Hepimizin!

Hatib Minber