Bunalımdan Otokrasiye

Yazıyı Sesli Oku

Bir önceki yazımda ahlak üzerine biraz dertleşmiştik. Ahlak üzerine dertleşmemizin temel sebebi ahlakın dert edilebilecek düzeyde çöküntüye yani bunalıma uğramış olmasıdır.

Evet, Türk Dil Kurumuna göre ve yaşadıklarımıza göre çöküntü ve bunalım aynı anlamları içeriyorlar. Daha çok ekonomi literatüründe eşleşen bu kelime aslında her anlamda birbirine yakın duruyor.

Richard Sennett, Otorite adlı eserinde bunalımla ilgili şu ifadelere yer veriyor:

Her bunalım kişinin daha önce inandığı şeye inanmamasıyla başlar.

Sennett’ten yola çıkarsak bunalımın bir inanma sorunu olduğu pek açık görünüyor. İnandığınız bir şeyde yaşanan inanç sorunu bunalımı başlatan bir etken oluyor. Otorite ile bağlayacak olursak otoriteye duyulan inanç, buna bir anlamda rıza da diyebiliriz, inanmama noktasında bir kırılmaya uğradığında otorite bunalımı ortaya çıkıyor.

Ahlaka yönelik bir inanç sarsılması, yani inanmama durumu da ahlaki bir bunalım yaratıyor.

Bu doğrultuda bunalım bir güven problemidir. Güvenin kırılmasına yol açar. Hep örnek veririm, Tony Judt, Kötülük Kol Gezerken adlı eserinde, güven denilen şeyin bir kırılma yaşadığında onu tekrar yüzde yüz olarak tesis etmenin imkansızlığından bahseder.

Özetle, inanç sorunu ile başlayan bunalım, hiçbir şekilde eskiye dayanan bir inanç ortaya çıkaramaz. İnanç kırılması özünde bir inançsızlık durumunun içselleştirilmesidir. Bu hep bir şüphe, güvensizlik, bunalım hali yaratır.

Tüm bunlara rağmen otoriteye duyulan inanç ne kadar sarsılırsa sarsılsın, ne kadar bunalıma sürüklenmiş olursa olsun, ne kadar bir inançsızlık içselleştirmesine maruz kalmış olursa olsun yine de kuvvetli bir inanç tarafından desteklenir. Otorite belki de bunalıma uğrayan birçok şeyden daha sağlam bir şekilde varlığını sürdürebilir.

Bunalıma uğrayan otoritenin, varlığını sürdürme çabası, otoriteyi baskıcı bir kıvama sürükleyebilir. Bu sürüklenme otoriteyi sağlamlaştırma adımı atan otoriterlerin daha kuvvetli bir inanç inşa etmesi sonucunu ortaya çıkarabilir.

Bu haliyle inancın sarsılması ile ortaya çıkan inanmama sorunsalı yani bunalım, inanmayanların tasfiyesiyle bambaşka bir boyuta ulaşabilir. Sistemin bunalımından bunalan otorite demokrasiyi ve hukuku rafa kaldırabilir, kendisine inanmayanları zindanlara yollayabilir.

Türkiye, yani yaşadığımız bu vatan, uzun zamandır otoriteye olan inancını sorguluyor. Her ne kadar otorite, yani iktidar, birinci sıradakini yerini korusa da oy kaybediyor. Bu iktidara yönelik bir inanç sorununu ortaya çıkarırken, yarattığı bunalım da iktidarı otoriterleştiriyor. Otoriterleşen iktidar demokrasiyi rafa kaldırma hamleleriyle hukukun üstünlüğünü zedeleyerek otokrasiye yelken açıyor.

Özetle, inancımızı sorgulamakla, otokrasiyi çağırmış oluyoruz ve ne yazık ki inancı ön plana çıkaran teokrasiler buradan otokrasinin en kendine inanmış şekline bürünüyorlar.

Dini inançlarımızın ülkece sağlam olması (!) ve bu inançları kullanarak iktidarı ele geçirip otorite olan hükümetlere yönelik inanç bunalımları, dini inançlarımızı da kullanarak yeni diktatörler yaratıyor.

Özetin özeti dini inançlarımız belki sarsılmıyor ama iktidara yönelik inançlarımızda yaşanan bir sarsılma dini inançlarımızın sarsılmasından daha büyük bir etki yaratıyor.

Yani, bağlayacak olursam tüm iktidarlar dini inançları değil, kendisine duyulan inancı umursuyor. Büyük bir anlamda dini kullanarak kendilerine duyulan inancı sağlamlaştırıp bir güven bunalımı yaşamak istemiyorlar. Dini kullanarak iktidar olduktan sonra dini inançlardaki bir sarsılmadan daha çok kendilerine yönelik bir inancın sarsılması onları daha çok ilgilendiriyor.

İşte laiklik tam da burada devreye giriyor. İşte tam da laiklik bu otoriteleri sınırlamak için var oluyor. İşte laiklik tam da halkın kendisine olan inancını, dini inançlarla sömürenleri durdurmak için arenaya çıkıyor.

Laiklik ilkesine savaş açmaları da düştükleri bu bunalımdan kaynaklanıyor.

Takdir Sizin, Atatürk Hepimizin!

Hatib Minber